Bu, ısıdan etkilenen bölgelerdeki (HAZ) alüminyum malzeme özelliklerine dayalı yeni kullanıcı tanımlı malzeme oluşturularak, doğru bilineer malzeme modelinin uygulanmasıyla ve EN 1993-1-8'e göre cıvata ve kaynak kontrollerinin kullanılmasıyla gerçekleştirilebilir.
Alüminyum, düşük ağırlığı, korozyon direnci ve uzun vadeli dayanıklılığı sayesinde yapısal mühendislikte giderek daha fazla kullanılmaktadır. Bununla birlikte, alüminyum özellikle kaynaklı bölgelerde çelikten temelden farklı davranır. Tasarımcı, HAZ yumuşamasını, azalan sünekliği ve mukavemetin alaşım ile tavlamaya güçlü bağımlılığını göz önünde bulundurmalıdır.
IDEA StatiCa Connection, modelde belirli davranışların doğru şekilde temsil edilmesi durumunda alüminyum tasarımını destekleyebilir.
Malzeme
Alüminyum aynı malzeme diyagramı şekline sahip olsa da, mekanik özellikleri aşağıdakilerden güçlü biçimde etkilendiğinden ek kullanıcı girdisi gerektirir:
- alaşım ve tavlama,
- kalınlık,
- ısıl işlem geçmişi,
- kaynak ve bunun sonucunda oluşan ısıdan etkilenen bölge (HAZ).
Akma gerilmesi (f₀) ve çekme dayanımı (fᵤ)
Akma gerilmesi (çelikteki akma dayanımına eşdeğer) ve çekme dayanımı her alaşım ve tavlama için farklılık gösterir. Bu değerler EN 1999‑1‑1'den alınmalı ve kullanıcı malzemesi tanımlanırken manuel olarak girilmelidir.
Isıdan etkilenen bölge (HAZ)
Kaynak işlemi, alüminyum mukavemetini önemli ölçüde azaltır; kaynak çevresindeki ısıdan etkilenen bölgelerde bu azalma genellikle %40–60 düzeyindedir. IDEA StatiCa, HAZ bölgelerini otomatik olarak algılamaz; bu nedenle kullanıcı bunları açıkça belirtmelidir.
İki seçenek mevcuttur:
- İlgili kaynaklı bölgelere azaltılmış HAZ mukavemetlerine sahip ayrı bir malzeme atanması veya
- HAZ özelliklerinin tüm birleşime atanması; bu yaklaşım muhafazakâr olmakla birlikte pratiktir ve çoğu göçmenin HAZ içinde veya yakınında meydana geldiği gerçeğini yansıtır.
Malzeme diyagramı
Alüminyum, çeliğe kıyasla önemli ölçüde daha düşük süneklik sergiler. IDEA StatiCa'da yapısal tasarım için aşağıdaki ifadeler belirlenmiştir:
- Alüminyum alaşımının plastisitesi büyük ölçüde tavlamaya bağlı olduğundan, nihai plastisite aralığı şekillendirme süreçlerine göre önemli farklılıklar gösterir. Tüm alaşımlar için sınır plastik gerinim hakkında genel bir ifade sunmak mümkün değildir.
- Kullanıcı plastik analiz kullanmak istiyorsa, plakalar için plastik gerinim sınırı kullanıcının takdirine bırakılmıştır.
- Nihai sınır mühendislik ve kırılma gerinim aralıkları aşağıda gösterilmektedir.
Tipik yapısal alüminyum alaşımları için nihai (düzgün) mühendislik geriniminin genel olarak %4–10 aralığında olduğu, toplam kırılma gerinimi (kopma uzaması) ise alaşım serisi ve ısıl işleme bağlı olarak tipik olarak %9–18 aralığında bulunduğu görülmektedir.
Pekleşme modülü E₁
Alüminyum için pekleşme modülü E₁ sabit değildir ve fᵤ, f₀, εu, εp değerlerinden belirlenmesi gerekir. Bu durum çelikten farklıdır; ancak IDEA StatiCa sabit ilişkiyi E₁ = E / 1000 kullanmakta olup bu değer değiştirilemez.
Bu pratikte ne anlama gelir?
Sınır plastik gerinim, Proje ayarlarında değiştirilmelidir.
Alüminyum malzeme oluşturmak için Malzemeler sekmesine gidip mevcut malzemeyi Kopyalamanız ve Düzenlemeniz gerekmektedir.
Ardından malzeme özellikleri alüminyuma özgü değerlere göre ayarlanmalıdır. Birleşimde kaynak bulunuyorsa, HAZ değerleri olan f0,haz ve fu,haz dikkate alınmalıdır.
Kullanıcı tanımlı malzemeler MPRL kütüphanesine kaydedilebilir; buradan IDEA StatiCa Connection'daki tüm gelecek projelerde kullanılabilirler.
Kısmi katsayılar
Malzemeler, cıvatalar ve kaynaklar için ULS kontrolünde kısmi katsayılar yönetmelikler arasında aynıdır – uyumluluk güvence altındadır.
Standart cıvatalar
EN 1999‑1‑1'deki cıvata kontrollerinin büyük çoğunluğu, EN 1993‑1‑8 ile aynı denklemleri ve parametreleri kullanır. Bu şu anlama gelir:
- IDEA StatiCa'nın mevcut cıvata kontrolleri alüminyum birleşimlere tam olarak uygulanabilir.
- Tek fark, havşa başlı ve alüminyum cıvatalar için çekme direnci katsayısı k₂'dir.
Bu türler IDEA StatiCa Connection'da desteklenmemekte olup perçinler de desteklenmemektedir.
Standart çelik cıvatalar için (alüminyum yapılarda tipik tercih) tüm kontroller geçerliliğini korur.
EN 1999'un, alüminyumun çelik gibi diğer metallerle temas halinde olduğu durumlarda galvanik korozyona karşı koruma sağlanmasını açıkça gerektirdiğini lütfen unutmayın.
Öngerilmeli (sürtünmeli) cıvatalar
EN 1993-1-8 için sürtünme katsayısı, sürtünme yüzeylerine/işlemine dayanmaktadır. EN 1999-1-1 için sürtünme katsayısı ise sürtünme yüzeylerinin kalınlığına dayanmaktadır.
IDEA StatiCa'da sürtünme katsayısı μ, Proje ayarlarında doğrudan ayarlanabilir; böylece değerler herhangi bir kısıtlama olmaksızın uygulanabilir.
Kaynaklar
Kaynak işlemi söz konusu olduğunda, ısıdan etkilenen bölge (HAZ) malzeme bozunması nedeniyle önemli bir mukavemet azalması yaşar. Bu bölgeler uygulama tarafından otomatik olarak tanınmaz; bu nedenle kullanıcıların bunları açıkça temsil etmesi gerekir.
Bu şu şekillerde yapılabilir:
- Ayrı bir HAZ malzemesi tanımlanarak etkilenen plaka bölümüne atanması.
- HAZ özelliklerinin tüm birleşime muhafazakâr biçimde uygulanması; bu yaklaşım karmaşık geometri değişikliklerini önler.
IDEA StatiCa'da göçme kriteri olarak Von-Mises plastisite koşulu kullanılmaktadır. Bu, EN 1993-1-8'deki kabulle örtüşmektedir. Kaynakların, HAZ mukavemetine karşılık gelen bir malzeme ataması olması gerekmektedir.
Sonuç
✅ Malzemeler, cıvatalar ve kaynaklar için kısmi katsayılar EN 1999‑1‑1 ile EN 1993‑1‑8 arasında tutarlıdır.
⚠️ Alüminyum malzemeler yerleşik değildir ve doğru HAZ mukavemetleri dahil olmak üzere kullanıcı tarafından tanımlanmalıdır.
⚠️ Plastik gerinim sınırı muhafazakâr biçimde alınmalıdır. Analiz için plastik gerinim, tavlama ve şekillendirme sürecine büyük ölçüde bağlıdır.
❌ Pekleşme modülü E1, alüminyum için fᵤ, f₀, εel, εmax değerlerine bağlıdır. IDEA StatiCa, değiştirilemeyen sabit ilişkiyi kullanmaktadır. IDEA StatiCa'da düşük gerinim pekleşmesi muhafazakârdır.
✅ Standart ve öngerilmeli çelik cıvatalar için yönetmelik kontrolleri, IDEA StatiCa'daki mevcut kurulumla uyumludur.
✅ Kaynak kontrolleri uyumludur.
⚠️ HAZ bölgeleri açıkça tanımlanmalı ya da tüm birleşim muhafazakâr biçimde HAZ özellikleriyle kullanılabilir.
⚠️ Alüminyum birleşimlere yönelik çözüm doğrulanmamıştır.
Not: Bu konunun daha ayrıntılı açıklaması PDF belgesi'nde sunulmaktadır.
